Rakonti da la frati Grimm

tradukita da J.Houillon

en Ido dum 1928

Rakonti 

da le GRIMM 

tradukita en IDO da J.Houillon 

1928

* formato ePub da Blua Baleno 2012*

Rakonti da le GRIMM 

PREFACETO

      La du frati Grimm (Jakob, 1785 - 1863, e Wilhelm, 1786 - 1859) parkuris tota Germania e facis rich rekolto de rakonti quin li publigis sub la titulo:

 Kinder- und Hausmärchen
(Puer- e hem-rakonti).

    Ta rakonti havis suceso mondal e tradukesis ad omna lingui. Preske omni konocas li, tante plu ke pasable multa de oli es komun a plura nacioni. Malgre to, o plu juste pro to, me rezolvis tradukar a Ido ti qui maxim plezis a mea infanteso o yuneso, e qui ankore nun havas por me kelko di lia olima charmo.

    La Idisti qui ne konocas li, lektos li kun plezuro: li qui konocas li, espereble rilektos li sen enoyo, e forsan diletos komparar ica Ido-tradukuro a la rispektiva tradukuri nacional. Fine, omni povos sucesoze uzar li por Ido-propagado, precipue che yuni.

   Generale me restis fidel al text' original. Tamen ulfoye –rarafoye - me supresis o chanjis detaleto pro troa naivacheso o por plua klareso ed eleganteso.

   Se ica selekturo plezos al Idistaro, me povas ofrar altra simil kolekturi.

J. H

Thaon-les-Vosges 1928

somario

FRATULETO E FRATINETO

LA TRI FILIFERINI

LA BRAV TALIORO

LA MUZIKISTI DIL URBO BREM

SPINDELO, NAVETO ED AGULO

POLEDDIK

LA REGOLO E LA URSO

Adjuntita vortaro :

On trovas infre diversavorti qui ne esas ja oficala. Per ta moyeno, on sparas la steleti en la texto.

*Jolia = F. joli, G. hübsch, A. pretty, I. leggiadro. Por expresar l'ideo quan ta vorti signifikas, Ido havas nur beleta, o belega, to es: diminutivo od augmentativo di bela. «Or ta ideo implikas ne nur beleso (en plu o min grado) ma anke gracio, ta qualeso pri qua poeto Franca delikate skribis: 

Et la grâce plus belle encore que la beauté.

(E gracio, qua es mem plu bel kam beleso.)

Pro to. me propozas la vorto jolia, di qua la lejera muziko silabal havas, mea-opinione, la qualeso quan ol expresas. Do, jolieso = beleso gracioza.

*Tantem, quale la Latina "tandem", qua signifikas ne nur: exakte ye la fino (fine) ma anke do – pos varto pasable longa, e c. Ex.: Quousque tandem abutere patientia nostra, Catilina? 

Tale on ne koaktesar dicar: Fine il komencis sua tasko, quo es kelke stranja, ma on dicos: *Tantem il komencis... [ J.Houillon uzis *tandem, ma ta vorto kolizionas  tandemo. Do me ipsa propozas *tantem, quan aludas "tante tempo". Lenadi Moucina]

*Milda = G. mild ; A. mild, – indikas dolceso di kozi precipue anmala.

*pov : abreviuro de povas

*Uncio = Lat. uncia; F. once; G. Unze; A, ounce; I oncia; H. uncia – pezo de 30 grami cirkume.

FRATULETO E FRATINETO

Uldie fratuleto dicis a sua fratineto:

«Depos ke nia matro mortis, ni ne plus es felica. Nia stif-matro batas ni omnadie, e singlafoye kande ni demandas ulo de el, el repulsas ni per pedo-frapi. El nutras ni per nura restaji de harda krusti.

La hundo es plu favorata kam ni, nam lu recevas plu bona manjajo.

Ha! se nia matro povus vidar la kompatinda stando di sua filii! ...

Venez, fratineto, ni fugez kune, ni irez irgaloke.»

E li foriris. Il tenis el ye la manuo, e li marchis totjorne tra prati ed agri. Pluvis. Pro to la fratuleto dicis:

«Deo ploras kun ni.»

Vespere, li atingis granda foresto. Exhaustite pro hungro e fatigeso, li blotisis en kav arbor-trunko e dormeskis.

Morge, kande li vekis, la suno esis ja alte en la cielo. Esis tre varma.

La fratuleto dicis:

«Me tre durstas, fratineto. Se me povus deskrovrar fonto, me plezure drinkus de olu... Semblas a me ke me audas susurar rivereto.»

La fratuleto staceskis, prenis sua fratineto ye la manuo, e li departis por serchar la rivereto. Ma lia stif-matro esis sorcisto. El vidabis fugar la du pueri. El sequabis li per glitado neperceptebla, segun la maniero di sorcisti, e sorcabis omna fonti dil foresto.

L'unesma fonto quan li deskovris spricis kaskade de roko sur ston-lito. La fratuleto proximeskis ad ol por sendurstigar su, ma la fratineto perceptis voco dicanta meze dil fonto-susuro:

«Qua drinkos de mea aquo chanjesos a tigro ; qua drinkos de mea aquo chanjeso a tigro.»

Quik el klameskis:

«Me pregas tu, fratuleto, ne drinkez. Se tu drinkus, tu chanjesus a tigro e devorus me.»

La fratuleto ne drinkis, malgre lua durstego.

«Me vartos til la proxima fonto», il dicis. Kande li arivis a duesma fonto, la fratineto perceptis en lua fluo voco susuranta:

«Qua drinkos de mea aquo chanjesos a volfo ; qua drinkos de mea aquo chanjesos a volfo.»

Quik el klameskis:

«Me pregas tu, fratuleto, ne drinkez. Se tu drinkus, tu chanjesus a volfo e devorus me.»

La fratuleto ne drinkis:

«Me vartos til la proxima fonto, Ma ek olta me muste drinkos, irge quon tu dicos, nam me langoras pro dursto.»

Kande li renkontris triesma fonto, la fratineto audis ol susurar:

«Qua drinkos de mea aquo chanjesos a kapreolo ; qua drinkos de mea aquo chanjeso a kapreolo.»

Quik el klameskis:

«Me pregas tu, fratuleto, ne drinkez. Se tu drinkus, tu chanjesus a kapreolo e tu for-kurus de me.»

Ma la fratuleto ja esis genupozinta ye la fonto e drinkis de olu.

Apene il glutabis kelka guti kande il chanjesis a kapreolo. Lore, la fratineto ploris pri la desfortuno di sua fratuleto, e la kapreolo, anke lu, triste ploris. La fratineto tantem dicis:

«Konsolacez, kar kapreoleto, me nultempe livos tu.»

Lore el desmetis sua ora gartero e ligis ol cirkum ilua kolo ; pose el facis kordo ek junki plektita, manuduktar lu, e pentris plu fore en la foresto.

Pos marchir longe, longe, li arivis a kabano ne-habitata. La fratineto, pos inspektir olua internajo, rezolvis lojar ibe. El rekoliis musko e sika folii por aranjar kusheyo al kapreolo. Singlamatine el queris radiki, beri e nuci por nutrar su, e kunportis anke mol herbo por la kapreolo. Ica manji ol ek lua manui e fol-ludetis cirkum elu.

Singlavespere la fratineto fatigita, pos facir sua nokto-prego, kisis la kapreolo, pozis sua kapo sur lua dorso quaze sur mol kuseno, e dormeskis. Li esabus felica en tala vivo se nur la fratuleto povabus reluperar sua hom-figuro. Li restis longatempe en ta solitarajo.

Ca eventis ke la rejo dil lando facis granda kur-chaso en la foresto.

La soni dil korno, la aboyi dil hundi e la joyoza klami dil chasantaro bruisegis tra la foresto. La kapreolo perceptis ta bruiso e dezireskis partoprenar en la chaso.

«Me pregas tu, fratineto, il dicis, lasez me partoprenar en la chaso, nam me lo deziregas.»

Il suplikis el tante longe ke el fine konsentis la demando.

«Tamen, el adjuntis, promisez a me ke tu retrivenos icavespere. Me klozos mea pordo al maligna chaseri ; por ke me ri-konocez tu, frapez e dicez: «Fratineto, apertez a me la pordo», nam me apertos ol nur se tu dicos to.»

La kapreolo springis ad-extere, joyoza pro ke il povos libere gambolar.

La rejo e la kun-chasanti videskis la jolia bestio e volis kaptar lu, ma li ne povis atingar lu. Kande li kredis lu cernita, lu saltis super bushi e desaparis.

Vespere, la kapreolo retroiris al kabano, frapis e dicis:

«Fratineto, apertez a me la pordo.»

La pordo quik apertesis, il springis ad-interne e su kushis sur sua musko-lito.

Morge matine, la chaso durigesis. kande la kapreolo audis itere la soni dil korno e la klami dil chasantaro, il tresayis e dicis: 

«Fratineto, apertez a me la pordo.» 

El lasis lu ekirar e dicis: «Retrovenez cavespere, frapez an la pordo e vokez me per sam vorti kam hiere.»

Kande la rejo e la kun-chasanti rividis la yun kapreolo kun ora koliaro, li omna persequis lu ; ma lu devancis li per kuro rapida. Li trakis lu totjorne. Un del chasanti fine vundis lu tale ke la bestio mustis klaudikar e fugis plu lente. La chasero sequis li til la kabano ed audi lu dicar:

«Fratineto, apertez a me la pordo.»

La chasero vidis la pordo apertesar e quik ri-klozesar. Il adiris la rejo e naracis a lu exakte quon il vidabis ed audabis.

«La chaso durigesos morge», dicis la rejo.

La fratineto tre chagrenis vidante ke sua kar kapreolo es vundita. El lavis la plago, aplikis an olu herbori e dicis:

«Reposez, minion kapreolo, por risaneskor.»

Ma la vunduro esis tante lejera ka ja morge matine la kapreolo ne plus doloris ; e kande il itere audis en la foresto la joyoza chaso-bruiso, il dicis:

«Me ne povas retenar me ; oportas ke me partoprenez en la chaso.»

La fratineto ploreskis e dicis:

«Icafoye li ocidos tu, e me restos tote sola en la foresto. No, me ne lasos tu ekirar.»

«Takaze, me mortos pro chagreno, respondis la kapreolo. Me, audante la korn-sonado, fremisis pro deziro e ne-pacienteso.»

La fratineto, ne povante persuadar lu, cedis a lua demando e, trista, apertis la pordo. La kapreolo springis alerte e joye gambolis en la foresto.

La rejo, videskinte lu, dicis al chasanti:

«Persequez lu senhalte til la nokto, ma facez lu nul malajo.» 

Ye la krepuskulo, kande la chaso duris ankore, la rejo igis duktar su al kabano. Kande il arivis avan la pordo, il frapis e dicis:

«Fratineto, apertez a me la pordo.»

La pordo apertesis. La rejo eniris e vidis yunino extreme bela. Ica pavoregis vidante enirar ne sua minion kapreoleto ma viro havanta or-krono sur la kapo. Tamen la rejo milde regardis el ed afable prizentis ad el la manuo e dicis:

«Ka tu volas venar kun me en mea palaco e divenar mea spozo amoregata?»

«Me konsentas», el repondis, ma oportas ke la kapreolo kun-venez, nam me ne livos lu.

«Il restos apud tu tam longe kam tu vivos, ed il indijos nulo.»

Ye ta sam instanto, la kapreolo retrovenis saltante. La fratineto quik ligis a lua kolo la junka kordo, prenis ol per la manuo, e li du kune livis la kabano. La rejo igis la yunino kavalkar dop su sur sua kavalo, e duktis el en sua palco, ube la mariajo pompoze celebris. La bel yunino divenis Reja Sinioro. La gespozi vivis felica dum longa tempo. La kapreolo, sorgat e dorlotat, povis libere petuladar en la rejo-parko.

Dume, la maligna sorcera stif-matro kredis ke la fratineto esis devorita da bestii dil foresto, e ke la fratuleto esis ocidita kom kapreolo da chasanti. Kande el saveskis ke li vivas felica, el jaluzesis e furiis, e pensis pri nulo altra kam destruktor lia feliceso. Lua propra filiino, qua esis tam leda kam tenebro e havis nur un okulo, ma esis superb ed ambicioz, kontinue reprochis el dicante:

«A me, a me konvenabus rejal Sinioreso.»

«Quieteskez e pacientesez», respondis la sorcera megero ; me guatas oportun okaziono e me ya savos profitar ol.

Pos kelka monati, la rejino parturis jolia filiulo. Juste tadie, la rejo esis chasanta. Pro to la olda sorcero, iginte su aspektar quale chambristino, eniris la chambron ube la rejino esis kushita e dicis:

«Venez balnar, omno es preparita por to. Balno bonfacos e rifortigos vu. Rapide! ante ka l'aquo koldeskos.»

La sorcero e lua filiino, qua akompanis el, portis la febla rejino en la balneyo e pozis el en la balnuyo. Li quik klozis la pordo e fugis. Li sorgabis acendar fairo quaze infernal en la balno-chambro, por ke la yun rejino balde sufokesez.

Pose, la oldino vestizis per lit-kofio la kapo di sua filiino ed igis el kushar su en la lito dil rejino. El sorce-donis ad elu la traiti e l'aspekto dil rejino, tamen el ne povis igar lu rekuperar l'okulo perdita.

Por ke la rejo ne remarkez lo, el konsilis ad el restar kushita sur la latero ye qua okulo mankis. Vespere, la rejo retrovenanta del chaso joyis totkordie kande il saveskis ke filiulo es naskinta, e volis quik irar al lito di sua kar spozo por informar su pri lua stando. Ma la sorcero tam balde klamis al servistini:

«Vi precipue sorgez mantenar klozita la lit-kurteni ; oportas ke la rejino ne ja videz lumo, el bezonas repozo.» Tale la rejo foriris sen savar ke falsa rejino trovesas en la lito.

Tamen, ye noktomezo cirkume, dum ke omnu en la palaco esis dormanta, la nutristino qua vigilis an la bersilo dil infanto, vidis la pordo apertesar e la vera rejino enirar.

Elca iris al bersilo, pozis l'infanto en sua brakii ed alaktis lu. Pose, el kisi lu, aranjis lua kap-kuseno, ri-kushis e sorgoze ri-kovris lu. El anke ne obliviis la kapreolo qua esis dormanta en angulo di ca chambro. El karezis lua dorso per la manuo ed ekiris sen parolar.

Morge la nutristino questionis la gardisti ka li vidis ulu enirar la palaco. Li respondis:

«No, ni vidis nulu.»

La rejino tale rivenis dum plura nokti intersequanta. Nulfoye el dicis mem un sol vorto. La nutristino vidis el ma ne plus audacis parolar ad irgu pri lo.

Tamen, ulnokte, la rejino paroleskis. El dicis:

«Quale standas mea infanto? Quale standas mea kapreolo? Ankor' dufoye me ri-venos e pose nulfoye!»

La nutristino respondis nulo, ma kande la rejino forirabis, el adiris la rejo e naracis a lu omno. La rejo dicis:

«Quon es to, bon Deo! Me vigilos ipse proximnokte.»

Il instalis su vespere en la chambro dil infanto. Ye noktomezo cirkume, la rejino riaparis e dicis:

«Quale standas mea infanto? Quale standas mea kapreolo? Ankor' unfoye me ri-venos e pose nulfoye!»

Ed el flegis suo infanto quale el facis lo kustumale anke ke el desaparis. La rejo ne audacis parolar ad el, ma il anke vigilis dum la sequanta nokto. El dicis itere:

«Quale standas mea infanto? Quale standas mea kapreolo? Me venas nur ankore tafoye e pose nulfoye!»

La rejo tresayis. Il springis ad el e dicis:

«Tu ne pov esar altra kam mea spozo amoregata.»

«Yes, el respondis, me es tua kar spozo.»

Saminstante, pro la volo di Deo, el rekuperis la vivo ed aspektis fresha, rozea e bonstanda. Lore, el naracis al rejo la krimino facita dal sorcerino e lua filiino.

La rejo judiciis li du omna. La filiino duktesos en la foresto ube el laceresis da sovaja bestii, e la sorcerino kondamnesis al rogo. Kande lua korpo esis par-kombustita, la sorco ruptesis e la kapreolo rekuperis hom-figuro, e de lore la fratuleto e la fratineto kune vivis felica til la fino.

POLEXETO

Ul vespere, povra rurano qua sidis an sua herdo ed ecitis la fairo dum ke lua spozino filifis apud lu, dicis ad el:

— Quante desfortunoza esas ke ni havas nula filio! Nia domo esas plen de tristiganta silenco, dum ke le altra kontraste esas animat per bruiso e gayeso.

— Yes, respondis la muliero sospirante, se nur ni havus infanto, un sol infanto mem ne plu dika kam mea polexo, ni saciesus da lu e ni amus lu totkordie:

Or eventis pos kelka monati ke el parturis infantulo havanta bonega konstituciono, ma ne plu dika nek plu longa kam polexo.

Li dicis: 

—  Il esas tal kam ni deziris lu ; ni ne falios amar lu totkordie. Li nomis lu Polexeto pro lua staturo. Li bone flegis e nutris lu ; tamen il ne plulongeskis e konservis sempre la sama staturo. Il havis okuli vivaca, aspektis inteligenta e balde divenis tante prudenta e habila ke il sucesis pri omno quon il entraprezis.

Uldie la rurano preparis su por irar abatar ligno en la foresto e dicis a su ipsa:

« Ha! se nur me havus ulu qua adduktos a me la chareto! ».

— Patro, klamis Polexeto, me povos duktar ol ; fidez a me, ol arivos en la bosko justatempe.

La viro rideskis.

— Quale do tu procedos, mikrulo? il dicis ; ka tu pretendas duktar la kavalo per la brido?

— Ne suciez pri to. Se mea matreto jungos la kavalo, me instalos me en l’orelo dil tir-bestio, e me direktos lua marcho per mea komandi.

— Nu, dicis la patro, ni probos ta sistemo.

Fakte la matro jungis la kavalo al chareto ed instalis Polexeto en lua orelo. La nana bubo klamis tante juste hi! hott e har! al kavalo, ke ica marchis tam bone kam se lu esabus duktata da veterana veturisto ; la chareto atingis la bosko justavoye e justaloke.

Ye ta instanto kande la veturo turnis ye hegangulo e Polexeto klamis la komandi hott e har bezonata por efektigar la manovro, du stranjeri preterpasis. Un de li dicis:

— Bon Deo! to esas stranja! on ne povas vidar la veturisto, e tamen on audas lua voco.

— Yes, vere stranja! dicis l’altru. Ni sequez ta chareto e ni videz ube ol haltos.

Ol duris la iro e haltis exakte en la loko ube la ligno esis abatita. Kande Polexeto videskis sua patro, il klamis a lu:

— Videz, patro, yen me kun la veturo ; nun venez e helpez me decensar.

La patro per la sinistra manuo sizis la brido dil kavalo, e per la dextra ektiris sua filio del orelo e depozis lu sur la sulo.

Polexeto joyoze sideskis sur festuko. Kande la du stranjeri vidis lu, li esis astonegata. Un de li tiris l’altra aparte e dicis a lu:

— Askoltez: ta mikra kerlo igus ni richa se ni povus montrar lu po pekunio en granda urbi. Ni komprez lu. Li turnis su al rurano e dicis a lu:

— Vendez a ni ta homuleto ; ni sorgos lu diligente.

— No, respondis la patro, il esas mea filio, e me ne volus vendar lu po omna trezori dil mondo. Ma Polexeto, audinte la propozo dil stranjeri, klimabis alonge la falduri dil vesti di lua patro. Il pozis su sur lua shultro e susuris a lua orelo:

— Patro, livrez me senhezite ; me ya helpos me por retrovenar. Lore lua patro vendis lu al du viri po un bela orpeco.

— Ube tu deziras esar pozata? li questionis lu.

— Pozez me sur la bordo di vua chapelo ; ibe me havos spaco por promenar, me spektos la peizajo e me ne falos. Li agis segun lua deziro, e pos ke Polexeto adiabis sua patro, li forduktis lu. Li marchis tale til la vespero.

Kande noktesis, la homuleto dicis a li:

— Pozesas me sur la sulo por ke me povez satisfacar bezono natural.

Facez ta kozo ibe supre, dicis la viro qua portis lu sur sua kapo, to poke importas. Anke uceli ulfoye lasas falar ulo tala sur mea chapelo.

— No, no, dicis Polexeto, me ya savas quo decas e quo ne decas ; igez me quik decensar.

La viro desmetis sua chapelo, deprenis Polexeto e pozis lu sur agro an la strado.

Ma la bubeto fugis tam balde inter la glebi e su insinuis en mus-truo quan il esis deskovrinta.

— Bona vespero, kar’ amiki, lu moke klamis ; retroirez sen me adheme.

Li probis rikaptar lu e traserchis per vergeti en la mus-truo, ma lia esforci vanesis. Polexeto penetris sempre plu adfunde, e kandela nokto esis kompleta li furieskante mustis retroirar kun vakua manui a lia domi.

Kande li foresis, Polexeto ekiris del subtera celeyo.

« Esas danjeroza marchar nokte en agro, il dicis ; povus eventar ke me ruptus a me la kolo o gambo. »Fortunoze il renkontris konko vakua di heliko.

— Danko a Deo, il dicis, hike me povos tote sekure pasigar la nokto. Ed il intalis su en la konko.

Kande il esis balde dormeskonta, il audis pasar du viri. L’una dicis:

— Quale ni mustas procedar por spoliar la richa paroko de lua oro ed arjento?

— Me lo indikos a vi, interruptis Polexeto.

— Quon signifikas ico? klamis un del furtisti pavirigita, me audis ulu parolar.

Li haltis e atencis. Polexeto itere parolis:

— Kunduktez me, e me vi helpos.

— Ma ube esas tu?

— Serchez sur la tero, il dicis, e atencez de ube venas mea voco. Tantem la furtisti deskovris lu.

— Quale tu pretendas helpar ni, nana raskalo? li questionis.

— Me insinuos me inter la fera stangi dil fenestro, e de l’internajo me trajetos a vi omno quon vi volos.

— Bone, li respondis, ni vidos quon tu savas agar.

Kande li atingis la parokeyo, Polexeto reptis aden la chambro dil paroko e klameskis lautege:

— Ka vi volas omno quo trovesas hike? La furtisti pavoreskis e dicis a lu:

— Parolez min laute, altre tu vekigus la tota domedo. Ma Polexeto simulis ne komprenar, e klamis mem plu laute:

— Quon vi deziras? Ka vi volas omno quo trovesas hike?

La servistino, qua esis kushita en apuda chambro audis ta vorti, pozis su side sur lua lito e atenceskis. La furtisti ja komencabis forirar, ma li ri-kurajeskis e, pensante ke la mikra kerlo intencis jokar, li rivenis e dicis a lu deslaute:

— Nun, tu esez serioza! trajetez a ni ulo. Lore Polexeto klamis per sua tota forci:

— Me donos a vi omno ; extensez la brakii. Tafoye, la servistino audis tre klare ; el springis de sua lito e su precipitis al pordo. La furtisti fugis tam rapide kam se la diablo persequabus li, ma la servistino, perceptinte nulo, iris acendar kandelo.

Intertempe, Polexeto refujis en la feneyo. La servistino vizitis omna anguli ma povis deskovrar nulu. El kredis sonjir kul l’okuli apertita, ed iris rikushar su.

Polexeto blotisabis en la feno ube il aranjis por su bon dormeyo. Il esperis dormir til jornesko e pose retroirar che sua gepatri. Ma il esis havonta mult altra aventuri. Ta servistino su levis tre frue por disdonar forejo al brutaro. El iris en la feneyo e prenis juste brakiedo del feno ube la kompatinda Polexeto esis dormanta. Ma il dormis tante profunde ke il sentis nulo e vekis erse kande il esis en la boko di bovino qua snapabis lu kun la feno.

— Bon Deo! il klamis ; ube me esas? Me esas ya falinta en muelilo.

Ma il balde perceptis en qua loko il trovesas. Il manovris por ne esar triturata dal denti, ma mustis tantem glite decensar en la pancho.

« Yen chambro qua ne havas fenestri, il dicis, sun-lumo ne penetras en olu, e ne mem kandelon me disponas ».

Ta lojeyo poke plezis a lu, precipue pro ke nova feno kontinue falis en ol e sempre plustretigis la loko okupita da Polexeto. Tantem il klamis maxim laute posible:

— Ne plus jetez a me forejo ; ne plus jetez a me forejo!

Juste ye ta instanto la servistino esis okupata pri melkar la bovino. Kande el audis paroli sen perceptar irga parolanto, e rikonocis la sama voco qua ja vekigabis el dumnokte, el tante pavoreskis ke el falis de sua tabureto e renversis sua laktositelo. Quik el adiris sua mastro e klamis ad ilu:

— Ha bon Deo! Sioro paroko, yen ke la bovino parolas.

— Tu esas fol, respondis la sacerdoto. Tamen il iris en la stablo por informar su pri quo eventas. Apene il eniris la stablo kande Polexeto itere klamis:

— Ne plus jetez a me forejo ; ne plus jetez a me forejo! La paroko ipsa pavoreskis e, kredante ke diablo esas en la korpo dil bovino, impreis buchar la bestio. La bovino buchesis e la pancho en qua trovesis Polexeto esis jetat al sterkeyo. La mikra kerlo multe penis por desintrikar su. Tamen il ja sucesabis avancigar sua kapo adextere kande nova desfortunajo atingis lu. Hungranta volfo, preterpasante glutis per un foyo la pancho e l’en-panchigito. Poled- dik ne deskurajeskis.

« Forsan ica volfo esas persuadebla. »Il pensis. E de la ventra karcero il klamis a lu:

— Amika volfo, me volas indikar a tu ecelanta manjajo.

— Ube ol esas? dicis al volfo. — En ula domo (e Polexeto indikis exakte la domo di sua patro) en qua tu povos pentetrar tra kloako. Ibe tu trovos kuki, lardo e socisi por plenigar tua ventro.

La volfo ne postulis plusa expliko. Lu insinuis su nokte tra la kloako en la domo, eniris la nutrivo-chambro, e manjis totboke e totguture. Kande lu esis saturit e volis ekirar la domo, lua ventro esis tante plugrosigita pro lua manjita ke lu ne povis penetrar en la sama paseyo. Ton esperabis Polexeto qua komencis klamar e baraktar tam bruisege kam il povis en la volfo-ventro.

— Silencez! dicis la volfo. Altre tu vekigus omni.

— He quo! respondis la mikra viro, tu esas saturita ; anke me volas kelke amuzar me.

Ed il klamegis e bruisegis itere tante forte ke il tantem vekigis sua gepatri, e li venis regardar tra la serur-truo en la nutriveyo. Vidante ke volfo esas ibe, li queris armi. La viro armizis su per hakilo e la muliero per falchilo.

Kande li eniris, la viro dicis a sua spozo:

— Restez dop me. Me volas aplikar a lu hakil-stroko ; se lu ne quik mortos, tu falchelaceros a lu la ventro.

Polexeto, audinte la voco di sua patro, klamis:

— Kara patro, me esas hike, me esas en la ventro dil volfo.

— Danko a Deo! dicis la patro, ni ritrovas nia kara filio. Ed il dicis a sua spozo ke el ne uzez la falchilo, pro timo vundar

la puero. Lore il levis sua hakilo e frapis la volfo ye la kapo tante forte ke il morte-abatis lu. Lore li apertis per cizo e kultelo la ventro dil bestio e tiris ek ibe Polexeto.

— Ha! dicis la patro. Quante ni suciis pri tu!

— Yes, patro. me havis en la mondo multa aventuri, ma danko a Deo! me povas itere aspirar pur aero.

— Ube do tu iris?

— Ha, patro, me lojis intersucedante en mus-truo, en bovinpancho ed en volfoventro. Ma de nun me restos apud vi.

— E ni ne vendos tu itere, mem po omna trezori dil mondo, dicis la genitori karezante e kisante sua kara Polexeto.

Li donis a lu manjajo e drinkajo, ed igis konfecionar por lu nova vestaro, nam la lua esis kelke domajita dal voyajo.

noto : me chanjis la nomo Poleddik por Polexeto, nam Poleddik ne indikas la radiko polexo, ed Polexdik ne esus facile pronuncebla. Lenadi Moucina.

LA TRI FILIFERINI

Existis olim yunino extreme bela, ma anke extreme ociema pri filifar. El hororis filifo. Malgre rezoni, exhorti, reprimandi da lua matro, el nultempe volis tushar filif-roto. Uldie lua matro, iracinte pro tanta obstino, batis el, e la bela yunino ploreskis lautege. Juste ye ta instanto, la rejino esis pretervehanta. El haltigis sua veturo, eniris la domo e questionis la matro pro quo el batis sua filio tante severe ke lua plorado audesis de la strado. La muliero shamis pri revelar l’ociemeso dil yunino e dicis:

— Me ne povas decidigar el livar sua spindelo. El volas filifar sencese, or me esas povra e ne povas furnisar ad el filaso.

La rejino respondis:

— Me diletas spektar filifo; nulo plu plezas a me kam la grondeto di filif-roto.

Lasez vua filio venar en mea palaco. Me havas enorma linquanto, el povos filifar segunvole.

La matro joyis pri ta propozo, e la rejino forduktis la yunino. Kande li esis arivinta en la palaco, la rejino montris al yunino 3 chambri plenigita del sulo til la plafono per belega linfalaso.

— Filigez to omna, el dicis, e kande tu finabos la tasko, me donos a tu mea seniora filiulo kom spozo. Me nule egardos tua povreso, ma konsideros tua laboresemo kom doto suficanta.

La yunino dicis nulo, ma el pavoris interne, nam el ne sucesabus filigar tanta linamaso mem se el vivabus triacent yari e laborabus singladie del matino til la vespero. Kande el esis sola, el ploris e restis tale dum tri dii sen laborar irgo per sua dek fingri. La rejino rivenis ye la triesma dio e tre astonesis vidante ke nulo esas ja facita. La yunino exkuzis su dicante:

— Mea chagreno por livir mea matro impedis me komencar la tasko.

La rejino aceptis ta expliko, ma dicis al yunino:

— Oportas ke tu komencez morge. Kande la yunino esis itere sola, el su questionis pri quale el helpos su, e sideskis trublite an la fenestro. El vidis advenar tri mulieri de qui l’unesma havis pedo longa e plata ; la duesma havis la infra labio tante enorma ke ol pendis til sub la mentono ; la triesma havis polexo larjega. Li haltis avan la fenestro, levis la okuli al yunino e questionis lu pri quo igas lu trista. El explikis la kauzo di sua chagreno, e la tri mulieri ofris a lu sua

helpo.

— Se tu promisas invitor ni a tua mariajo, li dicis, e se tu ne shamos prizentar ni kom tua kuzini ed ofrar a ni plaso an tua tablo, ni filigos tua filaso, e la tasko esos balde parfacita.

— Totkordie me promisas, el respondis, enirez do e quik laboreskez.

El enduktis la tri stranja mulieri ed instanlis li en l’unesma chambro, en qua li komencis filifar. L’unesma tirfiligis la stupo e pedagis la roto; la duesma humidigis la filo ; la triesma tordis e presis ol sur la tablo, e ye singla polexo-stroko di el, skeno de maxim tenua linfilo falis sur la planko-sulo. La yunino celis del rejino la tri filiferi, e montris ad el, singlafoye kande el recevis lua vizito, la filo-quanto ja laborita. E la rejino facis multega laudi e gratuli.

Kande l’unesma chambredo esis parfiligita, on entraprezis la duesma, pose la triesma, qui alde vakuigesis de filaso. Lore la tri mulieri foriris, pos dicir al yunino:

— Ne obliviez tua promiso, nam de to dependas tua honoro.

Pos ke la yunino montrabis al rejino la chambri vakuigita e l’ama- sego de filskeni, dio fixigesis por la mariajo. La princa fiancitulo aspektis ravisata da spozigor muliero tante habila ed agema, e laudis el multege.

— Me havas tri kuzini, el dicis, e pro ke li esis tre bonfacema a me, me ne volas obliviar li en mea feliceso. Permisez do a me invitar li a nia mariajo ed ofrar a li plaso an nia tablo.

La princo e la rejino dicis:

— Ni povas refuzar a tu nulo.

Kande la festo mariajala esis komencinta, la tri mulieri arivis ceremonioze ornita, e la spozino dicis:

— Vi esas plezure aceptata, kara kuzini.

— Ha, dicis la princo, quale povis eventar ke tu, tante bela, havas parenti tante leda? E turnante su ad elta qua havis pedo longa e plata, il questionis el:

— Pro quo vu havas pedo tante longa e plata?

— Pro pedagir la filif-roto, el respondis ; pro pedagir la filif-roto.

Il pose turnis su al duesma, e dicis:

— Pro quo vu havas l’infra labio tante enorma?

— Pro humidigir la filo, el respondis; pro humidigir la filo.

Il fine questionis la triesma:

— Pro quo vu havas polexo tante larja?

— Pro tordir la filo, el respondis ; pro tordir la filo.

La princo, pavorigite, dicis:

— Ne plus ultempe de nun mea jolia spozo tushez filif-roto! Tale el liberigesis de ta odiegata okupo.

LA BRAVA TALIORETO

Ulmatine dum somero, talioreto sidante a sua tablo proxim la fenestro, esis laborant agive e joyoze. En la strado pasis muliero klamadanta: «Bon marmelado! Qua volas komprar bon marmelado?»

La oreli dil taliereto agreable frapesis da ta vorti; il avancis la kapo tra la fenestro e dicis al vendistino:

«Adhike, honest muliero, adhike! Yen kliento.»

El acensis la tri gradi qui duktis al butiko dil talioro, pozis sur la sulo sua pezanta korbo ed instalis avan lu sua omna poti. Il examenis li single, manuagis li, flaris li e fine dicis:

«Vua marmelad' aspektas bon, honest muliero, livrez a me tri uncii de olu, o mem quar uncii, se vu volas.»

La vendistino, qua expectabis kompro plu importante, livris lo komendita e foriris grondante e grunante.

«La cielo benediktez ta marmelado, dicis la taliereto, ed ol esez por me fortigivo e kurajigivo!»

Pose il queris pano ek la kofro, e detranchis longa loncho quan il sorgoze marmeladizis.

«Yen indutitajo qua ne desagreable saporos», il dicis; «tamen me volas parsutar ta jileto ante entamar olu.»

Il pozis la loncho apud su, e duris laborar; ma pro joyo e hasto il facis sut-punti sempre plu longa. L'odoro dil bon marmelado difuzesis en la tota chambro e mushi esamope asaltis la friandajo.

«He! Qua invitis vi?» dicis la mikra viro. E samtempe il forpulsis l'intruzinta bestieti.

Ma la mushi, qui ne komprenis lua linguo, ne volis prenar konjedo e mem rivenis plugrandanombre.

La talioreto iraceski e, preninte drapo-peco de tir-kesto:

«Vartez kelke», il dicis, «me volas quik servar vi.»

Ye ta vorti, il frapis senkompate en la mushamaso. Pose, il kontis la ociditi. Li esis ne min multa kam sep, jacanta sur la dorso kun la pedi adsupre. Il admiris sua braveso e klamis:

«Quante proda me esas! Oportas ke la tot urbo lo saveskez.»

Quik il fabrikis por su zono sur qua il brodis grosa-litere:

Sep per un stroko.

«He quo!» il pose dicis, «oportas ke ne nur la urbo, ma anke la tota mondo informesez pri lo.»

Ed il fremis pro joyo e fiereso.

Il do metis sua zono e rezolvis parkurar la mondo, nam il pensis ke lua echopo es tro streta por kontenar lua kurajo. Ante departar, il serchis en la tota domo quon il povus kunprenar. Il trovis nur olda formajo e pozis ol en sua posho. Avan sua pordo, il vidis ucelo enkajigita. Il insinuis anke lu en sua posho. Pose, il brave voyireskis.

Il esis tante lejer ed alert ke il ne sentis fatigeso. La voyo duktis lu a monto. Kande il atingis la somito, il vidis enorm giganto sidant e tranquile regardant la horizonto. La talioreto abordis lu e dicis:

«Bon jorno, kamarado! He! Tu spektas la vast mondo? Me jus voyireski por parkurar ol e serchas aventuri. Ka tu vola kunvenar?»

La giganto regardis la talioreto del kapo al pedi e dicis a lu desprizeme:

«Mizerozo, meskin aborturo!»

«Quon tu dicas?» replikis la talioreto desbutonagante sua vesto, e montrante sua zono al giganto, «Yen stof-peco sur qua lu povas lektar qual viro me esas.»

La giganto lektis: «Sep per un stroko.» Il kredis ke la sep ocidita dal talioreto esis sep viri ed il egardeskis ta mikra viro. Tamen, il volis probar lu. Il prenis stono en sua manuo e kompresis ol tante forte ke aquo exudis de olu.

«Agez same, se tu es forta», dicis la giganto.

«Nur to?» la talioreto respondis. «por me lo esos puero-ludo.»

E tirinte ek sua posho la fromajo, qua kelke aspektis quale stono, il kompresis ol tante forte ke selakto exudis ek olu.

«Nu», il dicis, «mea stroko es kelke plu bel kam tua, ka ne?»

La giganto ne povis kredar ke tante mikra viro es tante forta, ma il ne savis quon respondar. Lore il rekoliis altra stono e lansis ol adsupre tante alte ke ol ne plus esis perceptebla.

«Nu, vireto,» il dicis, «agez same!»

«La stono esis ya bone lansata,» dicis la talioro, «tamen ol retro-falis. Me volas lansar una qua nultempe retro-falos.»

E, preninte l'ucelo qua esis en lua posho, il lansis lu en l'aero.

L'ucelo, joyoza pro sentar su libera, flugeskis e ne retro-venis.

«Dicez tua opiniono pro la stroko, kamarado!» dicis la talioro.

«Tu es boneg lansero, respondis la giganto. Ma ni probez nun ka tu es kapabla portar pezoza kargajo.»

Il duktis la talioreto ad enorm querko qua esis abatita sur la sulo.

«Se tu povas lo, helpez me forportar ta arboro ek la foresto.»

«Volunte», respondis la ruzoza kerlo; «Leves unesme la trunko

adsur tua shultro; me rekolios la brancharo e la foliaro, quo es lo maxim pezoza.»

La giganto kargis la trunko sur sua shultro, ma la takioreto sideskis sur branche, tale ke la giganto, qua ne povis regardar addope, portis la tota arboro plus la talioro. Ica, qua sentis su komode instalita, gaye siflis l'ario dil kansono:

«Existis olim tri talieri

Qui iris kune promenar.

Li, promeninte dum tri hori

Deziris su sendurstigar.»

Tale il intencis komprenigar dal giganto ke portar arboro es por lu quaze puero-ludo. La giganto, pos portir dum kelka tempo la pezoza kargajo, esis exhaustiga. Il klamis:

«Gardez tu, me quik lasos ol falar.»

La talioro alerte saltis de sua percheyo e, klemante l'arboro per la du brakii quale se il portabus ol, dicis al giganto:

«Por quo utilesas tua giganteso, se tu ne mem povas portar arboro?»

La giganto respondis nulo, e li kune duris la iro. Li renkontris ceriezero. La giganto sizis la somita brancho dil arboro, qua portis la frukti maxim matura, atraktis ol til infre e pozis on en la manuo dil talioro per ke ilca povez manjar cerizi. Ma la mikra viro esis tro febla por mantenar la brancho e, kande la giganto desprenabis ol, l'arboro su ri-levis e lansis adsupre la talioro. Ica, fortunoze, retro-falis ne-lezite sur sua pedi. La giganto dicis ad ilu:

«He quo! Tu do ne es sat forta por mantenar ica tenua vergeto?»

La talioro replikis:

«Ka tu forsan kredas ke to es neposiblajo por viro qua ocidis sep adversi per un stroko? Ne forco mankas a me. Ma me perceptis ibe fore chaseri vizanta per fuzili la brancharo. Pro to me super-saltis l'arboro. Agez same, se tu povas.»

La giganto probis ma ne povis saltar super l'arboro, e fine restis intrikit en la brancharo. Tale, un foyo pluse, la talioreto superesis.

«Pro ke tu es tala kerlo», dicis la giganto, venez do en nia kaverna e pasigez la nokto che ni.

La taliero lo konsentis e sequis lu. Kande li atingis la kaverno, li vidis altra giganti sidant avan fairo e single tenant en la manuo rostita mutono quan li esis manjanta.

«Ica kaverno es plu spacoza kam mea butiko», pensis la talioro. Ed il instalis su apud il.

Pos la repasto, la giganto montris ad il lito e dicis:

«Tu darfas kushar tu ibe. Me deziras a tu bon dormo.»

La lito esis multe tro granda por la mikra korpo dil talioro. Cetere, ica suspektis la giganto pri mal intenci. Pro to, vice sternar su ibe, il blotisis en angulo dil kaverno. Ye nokto-mezo cirkume, la giganto, kredante la talioro versimile sinkit en profundo dormo, levis su, e sizis fera stango per qua il frapis terorigive ed iterate la mezo dil lito. Tale il pensis parmortigir omno ye la talioreto.

Morge, ye jornesko, la giganti su levis ed iris en la bosko. Li nule suciis pri la taliereto quan li konsideris kom mortinta. Ma yen ke li videskis lu advenar per alert e joyozi salteti. Li pavorise, timante lua venjo, hastoze dis-fugis.

La talioreto duris sua voyajo, la nazo en la vento. Pos long marcho il atingis la gardeno di palaco e, sentante su kelke fatigita, su kushis sur la gazono e dormeskis. Omna preeriranti konsideris lu atence e lektis sur la zono: Sep per un stroko. «Ha, li dicis, quon ta milital heroo venas agar che ni? Il es versimile importanta personego.» Li opinionis ke il povos esar potenta helpero dum milito, e ke li devas ne lasar lu forirar po irga preco, e li iris informar la rejo pri lua prezenteso.

La rejo, segun la konsilo di sua kortani, sendis un de li al talioreto por ofrar a lu ofico tam balde kam lu vekos. La sendito adiris la dormanto e vartis til ke lu esis vekinta e tensinta sua membri. Lore il komunikis a lu la propozo dil rejo. «Juste por to me esis veninta, lu respondis, me es pronta engajar me kom servisto dil rejo.»

Il aceptesis honoroze en la korto, ed on atribuis a lu splendid apartamento. Ma l'altra militisti jaluzesis a lu, e li dezirabus ke lu esez mil milii de ibe. «Quo eventos», dicis l'un a l'altra, se dum dusputo il atkakos ni? Il ocidos sep adversi per singla stroko e nul de ni transvivos.» Li do inter-konvencionis adirar la rejo e demandar ke il des-engajez li. Li dicis al rejo: «Ni ne povas restar apud viro qua ocidas sep per un stroko.»

La rejo chagrenis pri pensar ke sua omna fidel servisti livos lu pro un sola viro. Il preferabus nultempe vidir lu e deziris su liberigar de lu.

Tamen il ne audacis konjedar lu, time ke il ocidos lu e lua populo e ke il kaptos la trono. Il reflektis longatempe e tantem konceptis helpivo.

Il dicis al talioreto:

«Pro ke tu es proda militisto, me volas propozar a tu prodajo digna de tua braveso. En foresto di mea rejio vivas du giganti qui facas multa ocidi, rapti ed incendii; nulu povas proximeskar li sen perisar.

Se tu sucesos vinkar ed ocidar ta du monstri, me grantos a tu mea filiino kom spozo, e duimo di mear rejio kom dotajo. Cent kavalriani akompanos tu e helpos tu se tu lo bezonos.

«Quanta extraordinara fortuno por me, pensis la talioreto, spozigar bel princino e recevar duima rejio kom dotajo!» Il do respondis al rejo:

«Me ya sucesor vinkar la du giganti, e ne bezonos helpo dal kavalriani. Qua povas abatar sep per un stroko, timas nulo de du adversi kune.»

La talioreto departis por l'expediciono, akompanite dal 100 kavalriani. Kande il atingis la foresto-bordo, il dicis a li:

«Vartez hike; me ya povos sole abatar la giganti.

Il penetris en la foresto e prudente exploris ol dextre e sinistre. Pos kelk instanti, il videskis la du giganti dormanta sub arboro e ronkanta tante forte ke la branchi per to agitesis. Sen perdar tempo, la talioreto plenigis per stoni sua du poshi e klimis sur l'arboro. Il su instalis sur brancho juste super la dormanti, ed igis falar sua stoni l'un pos l'altra sur la pektoro di un de li. Ica dum longa tempo sentis nulo, ma tantem il vekis, pulsis per la kudo sua kompano e dicis a lu:

«Pro ke tu frapas me?»

«Tu sonjas», respondis l'altra, «me ne tushis tu.»

Li ri-dormeskis. Lore la taliereto lansis stono sur la duesma giganto. Ica klamis:

«Quon es to? Pro quo tu me frapas?»

«Me ne tushis tu», replikis l'altra grunetante.

Li kelke interdisputis, ma pro ke li esis fatigita, li balde re-dormeskis. La talioreto iteris sua manovro e, sizinte sua maxim grosa stono, lansis ol per sua tot forci sur la pektoro dil unesma giganto.

«To es troa», klamis ica, ed il furioze atakis sua kompano, e pulsis lu tante violente an l'arboro ke ol tremis.

L'altra kontreagis per la sam procedo e li inter-kombatadis tante rabioze ke li extirpis arbori per qui li frapis su reciproke. Fine li tu asomesis e morte-falis sur la sulo.

Lore la talioreto decensis de sua posteno.

«Fortunoze», il dicis, «li ne extirpis la querko sur qua me esis sidanta. Altre, me mustabus saltar de arboro ad arboro, quale skurelo.

Il ek-tiris sua espado, sinkis ol plurfoye en la pektoro di singla giganto e retroiris al kavalriani.

«La tasko es parfacita», il dicis a li. «Li du omna es ocidita. Ha, la kombato esis varma. Li extirpis arbori por defensar su, ma to nule efikis kontre viro qual me, qua pov abatar sep per un stroko.»

«Ka vu ne es vundita?» questionis la kavalriani.

«Tote ne», il respondis, «ne mem un de mea hari es domajita.»

La kavalriani ne volis kredar lu e penetris en la foresto. Li trovis la giganti balnant en sua sango, meze di pelmelo de arbori extirpita.

La takioreto demandis de la rejo la rekompenso promisita, ma la rejo, regretante sua promiso, serchis nova subterfujo por liberigar su del talioreto.

«Tu devas facar ankore un prodajo por ke me donez a tu mea filiino kom spozo e duimo di mea rejio kom dotajo. Oportas ke tu kaptez ul monstra unikorno qua devastas mea foresti.»

«Unikorno pavorigas me mem mine kam du giganti», lu respondis.

«Sep per un stroko, yen mea devizo.»

I prenis kordo e hakilo e penetris en la foresto, pos imperir a sua kompani restar ye la bordo di olu. Il ne mustis longe vartar til ke l'unikorno su precipitis kontre lu por trapikar lu. «Plu lente, plu lente,»

il dicis, «ne tam rapide!» Il restis senmove avan arboro til ke la bestio arivis tote proxim lu e, ta-instante, bruske saltis ad-latere e celis su dop l'arboro. la monstro springabis tante forte ke lua korno profunde penetris l'arboro. L'unikorno ne povis ektirar ol e restis kaptita.

«Yen mea uvelo enkajigita», dicis la talioro. Il livis sua celeyo, proximeskis al bestio, ligis la kordo cirkum lua kolo, hake-tranchis lua korno sinkit en L'arboro, e duktis la kaptito al rejo.

Ma ica ne konsentis exekutar sua promiso, e postulis triesma prodajo. Il dicis al talioreto:

«Oportas ke ti ante la mariajo kaptez enorm apro qua devastas la lando. mea chasisti helpos tu.»

«Volunte», dicis la talioro. «Ta chasado esos por me agreabl amuzeto.»

Il ne konduktis al foresto la rejal chasisti. Ici ne chagrenis pro to, nam l'apro ja plurafoye traktabis li tale ke li ne plus deziris afrontar la monstro.

La bestio, tam balde kam lu videski la vireto, springis kontre lu, spuminante e montrante dentegi. Ma la ruzoza heroo refujis en kapelo apud qua il su postenizabis, e quik ekiris olu tra la fenestro. L'apro, anke lu, esis enirinta la kapelo, ma la talioro per du alerta salti atingis la pordo e solide klozis ol de extere. E la bestiego, qua esis to gros e masiv por povar trapasar la fenestro, esis enkarcerigat quaze en kaptilo.

La taliero, pos ta prodajo, vokis la chasisti por ke li ipsa videz la kaptito, e adiris la rejo qua icafoye koaktesism quankam kontrevole, exekutar sua promiso. Il do cedis a lu sua filiino kom spozo e duimo de sua rejio kom dotajo. Se il savabus ke ta bofilio es ne proda heroo ma meskin agulagisto, il versimile ne konsentabus la mariajo. pro to la festi mariajal celebresis min joyoze kam pompoze. Tamen la talioro divenis rejo.

Pos kelka tempo, la yun rejino audis ulnokte sua spozo dicar dum sonjo: «Ni, servisto, hastez parsutar ta jileto e rapecar ta bracho, altre me per l'alno karezos tua oreli.» Per to el kompreneskis quaklasa viron el spozigabis. Morga-die, el explikis sua chagreno a sua patro e suplikis lu liberigar el de spozo qua es nur meskin talioro. La rejo konsolacis el dicante:

«Lasez tua dormo-chambro apertita proximnokte; mea servisti postenizesos ye la pordo ed eniros kande il esos dormanta. Li katenizos lu e portos lu sur navo qua duktos lu tre fore.

Ta projeto plezis al yun muliero, ma rejal skudiero qua audabis omno ed esis devot a sua mastro iris revelar a lu la komploto.

«Li ne ja tenas me», dicis la alioro.

Tavespere, il su kushis quale kustumale. Kande lua spozo kredis ke lu dormas, el su levis, iris apertar la pordo e rikushis su apu ilu. Lore la talioro, qua simulis dormo, klamis lautege: «Nu, servisto, hastez parsutar la jileto e rapecar ta bracho, alre me per l'alno karezos tua oreli. Me abatis sep adversi per un stroko, ocidis du giganti, chasis unikorno e kaptis apro. Ka do me pavorus la virachi embuskit ibe dop mea pordo?» Audante ta lasta vorti, omni terorigesis e panike fugis quel se li havabus la diablo ipso kom persequanto. Nulu audacis pluse opozar la reja talioreto, e tale il konservis tron' e Kron' til la fino di lua vivo.

LA MUZIKISTI DIL URBO BREMEN

Olim viro posedis asno qua dum multa yari docile portabis lua saki al muleyo. Ma la forci dil bestia esis exhaustita, tale ke lu diope minkapableskis a laboro. La mastro pensis pri buchar lu por utiligar lua felo, ma l'asno, qua pre-sentis desfortune venar, fugis e voyireski a Bremen. Ibe, lu dicis a su, me povos divenar urbal muzikisto.

Pos kelka tempo, lu renkontris chas-hundo qua aboyachis quale se lu esus fatigita pro longa kuro.

«Pro quo tu tale aboyas, kamarad?» questionis l'asno.

«Ho ve!» respondis la hundo, «mea mastro volis ocidar me pro ke me oldeskas e diope plufebleskas e nu plus povas chasar. pro to me fugis; ma quon me de nun povos agar por ganar nutrivo?»

«Askoltez», dicis l'asno. «Me iras a Bremen ube me esperas divenor urbal muzikisto. Venez kun me e tu anke partoprenez en l'orkestro. Me pleos liuto e tu tinkligos timbali.»

La Hundo aceptis la propozo e li kune voyiris. Li balde renkontris kato qua havis trista mienacho ed aspektis quale se pluvabus sur lu dum tri dii. L'asno dicis a lu:

«He, olda Pilfrizit, qua desfortunajo eventis a tu? Tu a me semblas malhumora.»

«Quale me povus esar bonhumora kande me timas pri vivo?»

respondis la kato. «Pro ke me oldeskas, e ke mea denti konsumesas, e ke me preferas restar kushita dop la furnelo kam chasar musi, mea mastro volis me dronar. Advere me eskapis, ma nun quon divenar ed ube irar?»

«Venez kun ni a Bremen. Tu es pasable habil pri muziko noktal, tu divenos urbal muzikisto, quale ni.»

La kato konsentis es akompanis li. Nia vageri balde preteriris korto e vidis hanulo perchinta sur olua pordo e krianta tot-guture.

«Pro quo tu tale kriegas?» questionis l'asno. «Tu boras nia timpani.»

«Me anuncis bel vetero», respondis la hanulo, «nam Nia Siniorino cadie lavis e sikigos la lanji dil Infanto Iesu. Tamen mea mastrino, qua morge sundie aceptos gasti ye dineo, imperis al koquistino boliigar me en la supo. Cavespere on senkompate tordos a me la kolo. Pro to me krias per tota forci dum ke me respiras ankore.»

«He, Redkrest», dicis l'asno, «venez prefere kun ni a Bremen.

Irgube tu iros tu ya povos trovar ulo plu bon kam morto. Tu havas klara voco; kande ni nune muzikos, nia koncerto esos pleziva.»

La hanulo aceptis la propozo, e li omna quar kune voyiris.

Li ne povis atingar Bremen tadie; vespere li esis en foresto ube li kampis por pasigar la nokto. L'asno e la hundo su kushis sub grand arboro, la kato e la hano su instalis en la brancharo. La hano flugis til sa somita brancho qua esis por lu percheyo plu sekura. Ante dormeskar il exploris per regardi la tota cirkumajo e perceptis lumeto.

Quik il informis pri to sua kompani e dicis a li ke habiteyo versimile jacas ne fore, pro ke lumo brilas ibe.

«Takaze», dicis l'asno, «ni livez nia lojeyo ed irez adibe, nam ica arboro es albergo tre deskomfortoza.»

La hundo adjuntis:

«Un o du osti kun kelka karno cirkum li ne deslezus a me kom supeo.»

Li do su direktis vers la lumo qua pokope precizeskis e vivaceskis til ke li fine atingis domo abunde lumizita, Ol esis retreteyo di raptisti.

L'asno qua esis la maxim longa del quar kompani proximesaki a fenestro e regardis aden l'internajo.

«Quon tu vidas, Grizpil?» questionis la hano.

«Quon me vidas? ... me vidas tablo charjita per delikata dishi e drinkaji, e cirkondata da raptisti qui gaye festinegas.»

«Ha, quane bone ico konvenus a ni!» dicis la hano.

«Ho yes», dicis l'asno, «se nur ni povus okupar la loko!»

Li do deliberis pri la taktiko uzenda por ekpulsar la raptisti, e tantem koncepits la yena milit-ruzo. L'asno pozis la du avan-pedi sur la fenestro, la hundo springis adzu la dorso dil asno, la kato adsur ta dil hundo, e fine la hano flugis adsur la kapo dil kato e perchis ibe. Li tale instalita quik ye signalo komencis sua muziko. K'asno brameskis, la hundo aboyeskis, la kato miauleskis, la hanulo kikirikifeskis, e li omna kune ensaltis la chambro pos ruptir la vitra kareli. Ye ta bruisego terorigiva, la furteri staceskis e, kredante ke fantomi invadas la salono, fugis pavorant al foresto. Lore la quar kompani sideskis an la tablo, helpis su per la restaji e devoris quale se li fastabus dum un tota monato.

Kande la quar muzikisti par-festinabis, li extingis la lampi e serchis repozeyi, singlu segun sua naturo e sua gusti. L'asno su kushis en la korto sur la sterko, la hundo dop la pordo, la kato sur la herdo proxim la varma cindro, e la hano sur trabeto, extere. Pro ke li esis fatigita dal longa voyajo, li balde dormeski.

Ye noktomezo cirkume, la chefo dil furtisti, de fore konstatinte ke la domo ne plus es lumizit e semblas esar tote tranquil, dicis a sua kompani:

«Tamen, ni devabus ne lasar ekpulsar ni tale.»

Ed il imperis ad un de sua viri ke il irez explorar la domo. La sendito, trovante omno tranquila, eniris la koqueyo por acendar kandelo e, vidante la okuli brilanta dil kato, kredis ke li es karboni ardorant e proximigis ad oli alumento por ke ol flamifez. Ma la kato qua ne prizis talorta joko, springis a lua vizajo e skrachis lu grondante.

La furtisto pavorigita volis fugar, ma ye l'ekireyo la hundo qua esis ushita dop la pordo saltis kontre lu e mordis lua gambo. Il trakuris la korto, ma preterpasante la sterko il ricevis bruska kiko del asno.

Samtempe la hano, vekigita dal bruiso, vivace kriis del alta trabeto:

Kikeriki! kikeriki! kikeriki!

Per tota gambi la furtisto retroiris a sua kapitano e dicis a lu:

«En la domo lojas abomininda sorcistino qua sputis sur mea vizajo e skrachis me per sua hokatra ungli; avan la pordo postenizesas viro armizita per kultelo per qu lu pikis mea gambo; en la korto stacas nigra monstro qua frapis me per mazo, e sur la tekto sidas judisiisto qua klamis: Kurez omni – al furtisti – kaptez ili! Pro to me forfugis maxim rapide posible.»

De lore la raptisti ne plus audacis ri-venar al domo, ma la quar muzikisti di Bremen, vidante su komfortoze instalita, ne plus volis livar olu.

SPINDELO, NAVETO ED AGULO

Olim esis yunino qua perdabis sua gepatri kande el esis ankore puera. Lua bapto-matro habitis tote sola ye l’extremajo dil vilajeto. El esis olda ed entratenis su laborante per sua agulo, naveto e spindelo.

El venigis en sua domo l’orfanino, docis ad el laborar ed edukis el en pieso ed amo a Deo.

Kande la yunino evis 15 yari, lua bapto-matro, maladeskinte, vokis el a sua lito e dicis ad elu:

— Kara filio, me sentas ke me balde mortos. Me lasas a tu mea domo, qua shirmos tu kontre vento e pluvo ; e tu ganos tua nutrivo per mea spindelo, naveto e agulo.

Pose el pozis sua manui sur lua kapo e benediktis el per la yena paroli:

— Restez kordie fidel’ a Deo, e tu esos felica. Lore el klozis lua okuli e dormeskis por sempre. Kande on portis el al tombeyo, la yunino sequis plorante lua sarko e facis ad el la lasta homajo. De lore, el vivis sola en la dometo, filifis, textis e sutis, e lua laboro esis profitoza, pro la benediko dil bona oldino. Tam balde kam el texabis telo-peco o sutabis kamizo, el trovis kompranto, e tale el povis ne nur facile entratenar su, ma anke almonar a povri. Or, ye ta sama tempo, la filiulo dil rejo parkuris la lando por serchar spozo. Il ne povis spozigar yunino mizeroza, tamen il ne deziris richa. Pensante ke onu povas esar samtempe povra ye pekunio e richa ye vertui, il dicis: « Me selektos kom spozo ta qua esos samtempe maxim povra e maxim richa.

»Trairante la vilajo, il questionis ka tala yunino habitas en olu. La rurani, ne komprenante lua penso, indikis a lu unesme la maxim richa, ed adjuntis ke la maxim povra es versimile ta qua habitas solitare la lasta dometo dil vilajo. La yunino maxim richa, saveskinte la paroli dil princo, vestizis su per splendida ornivi, vartis avan sua pordo til ke il pasos e, kande il proximeskis, iris renkontre lu e facis ceremonioza saluto. Ma la princo regardis el sen dicar mem un vorto e preteriris.

Kande il atingis la domo dil maxim povra, il ne vidis el avan lua pordo; el restabis en sua chambro. Lore il haltigis sua kavalo e regardis tra la fenestro en la chambro lumizita da sun-radii. La yunino esis sidanta an filif- roto e filifis diligente. El levis la okuli e, vidinte la princo qua regardas el, subite redeskis e duris filifar kun okuli abasita.

Ma me ne volus garantiar ke lua filaso esis de ta instanto tam bone tirfiligita kam antee. El duris filifar til ke la princo esis departinta.

Lore el kuris al fenestro ed apertis ol dicante: « Quante varma esas hike! » ; e per la okuli el sequis la bela kavalkanto til ke el ne plus vidis la blanka plumo di lua chapelo. Tandem el sideskis e rikomencis filifar.

Ma yen ke el memoris anciena refreno quan el ofte audabis kantar dum filifado dal olda bapto-matro, e susuris olu:

« Kurez, kurez, spindeleto, Adirez mea fiancito! »

Quo eventis? La spindelo quik eskapis lua manui e springis adextere; el astonegate staceskis e sequis lu per la okuli. Lore el vidis ol danse-kurar tra agri e lasar dop su ora filo. Balde ol esis tante fore ke el ne plus perceptis olu. La yunino, ne plus havante sua spindelo, prenis la naveto e komencis texar.

Dume, la spindelo kuris, kuris, e kande lua filo esis pardespulita, ol atingis la princo.

— Quon me vidas? klamis ica; versimile ta spindelo volas duktar me ad ul loko.

Il retroturnis sua kavalo e sequis la ora filo. La yunino esis laboranta e kantis:

« Kurez, kurez, bela naveto. Adduktez mea fiancito. »

Quik la naveto eskapis lua manuo e springis adextere. Ma ol komencis del solio texar tapiso plu bela kam irgo vidita til lore. Rozi e lilii florizis lua du bordumi ; meze di olu, sur ora fundo saliis verda pampri sub qui gambolis kunikli e lepori; cervi e kapreoli avancis la kapo tra la branchi sur qui perchis uceli divers-kolora a qui mankis nur la kanto. La naveto glitadis addextre ed adsinistre, e la tapiso semblis kreskar percepteble. La yunino, ne plus havante sua naveto, prenis la agulo kantante:

« Kurez, kurez, aguleto. Laborez por la fiancito. »

Quik la agulo eskapis lua fingri e plu rapide kam fulmino kuris tra la chambro. Semblis ke nevidebla koboldi esas laboranta. La tablo e la benki kovresis per verda tapisi, la stuli per veluro, ed an la muri pendis silka tapeti.

Apene la agulo facabis sua lasta punto kande la yunino vidis pasar van la fenestro la blanka penacho dil princo quan la ora filo retroduktabis. Il decensis de kavalo, eniris la domo marchante sur la tapiso e trovis la yunino en lua chambro. El esis ankore kovrita per meskin labor-vesti, ma el brilis ibe quale heg-rozo sur busho.

La princo fulminatre amoregis elu:

— Tu esas ya maxim povra, il dicis, ma tu esas samtempe maxim richa. Venez kun me; me volas spozigar tu.

El tacis ma prizentis la manuo al princo qua pozis sur ol tenera kiso. Il igis el sidar dop su sur la kavalo e duktis el en la rejo-palaco, ube la mariajo celebresis kun grandega joyo.

La spindelo, la naveto e la agulo honoroze konservesis en la rejala trezoreyo.

LA REGOLO E LA URSO

Ye ulbela somer-jorno, urso e volfo esis kune promenanta en la foresto. La urso, audante belega ucel-kanto, dicis: « Frata volfo, qua do esas l’ucelo qua kantas tante dolce? »

— To esas la rejo dil uceli, respondis la volfo ; ni devas salutar lu.

Or to esis regolo.

— Se lo standas tale, dicis la urso, me prizus vidar lua palaco.

Duktez me ad olu.

— To ne esas tam facil kam tu kredas, replikis la volfo. Tu mustas vartar til ke la reja Damo venos.

Balde pose venis la reja Damo kun la reja Siniorulo, e li du omna tenis en la beko vermeti por nutrar lia yuni. La urso dezirabus sequar li, ma la volfo retenis lu per lua maniko e dicis:

— Tu mustas vartar til ke la reja Gesiniori itere foriros.

Li saciesis da merkar la kavajo ube esis la nesto e durigis sua promenado. Ma la urso esis nepacienta vidar la rejal palaco. Lu retrovenis pos kelk instanti, kande la gereji esis jus ekfluginta. Lu regardis aden la nesto e vidis 5 od 6 yuni blotisint en olu.

— Kad ico esas palaco rejal? lu klamis; quante meskina domacho! Pri vi, vi ne esas rejidi, tote ne, ma nur desnobla sordidegi.

La yun regoli, audinte ta paroli, extreme iraceskis e klamis:

— No, no! ne tala ni esas! Nia gepatri esas nobela. Urso, li ya savos provar lo a

tu.

Ye ta minaco, la urso e la volfo pavoreskis, e quik retroiris a sua kaverni. La yun regoli duris kriar e bruisar e, kande lia gepatri riadportis nutrajo, dicis a li:

— Mem se ni mustus hungre-mortar, ni gustos nulo, ne mem mush-pedo, til kande vi pruvabos ke ni esas nobela filii. La urso venis hike ed insultis ni.

— Quieteskez, filii, dicis olda rejulo. Me aranjos la afero.

Il flugis kun sua reja spozo ad avan la kaverno dil urso e klamis a lu:

— Old urso grunema, pro quo tu insultis mea filii? To male rezultos a tu; me volas konkluzar kun tu la afero per tilmorta kombato.

Tale la milito deklaresis al urso. Ica vokis por sua helpo omna quadrupedi. Bovi, asni, kapreoli, cervi ed irga bestii marchanta sur la tero esis mobilizat. La regolo sualatere kunvokis omna flugeri; ne nur uceli mikra e granda, ma anke kulci, hornisi, abeli e mushi kunvenis al armeo.

Kande la milito esis balde komenconta, la regolo sendis spioneri por saveskar qua esas la chef-generalo di l’armeo quadrupedal. La kulco, qua esis la maxim ruzoza de omni, flugis tra la foresto en qua l’enemiki esis asemblit, e su celis sub arbor-folio en la loko ube la chefi facis milital delibero. La urso advokis la foxo e dicis a lu:

— Kamarado foxo, tu esas la maxim habila de ni omna; tu esez nia generalo;

tu komandez ni.

— Tre bone! dicis la foxo; ma me ne povos audigar me da omni. Qua signalon me uzos por komandar sive l’atako sive la retreto?

Nulu savis trovar lo.

— Nu! dicis la foxo, me havas bel, long e tufatra kaudo qui similesas a red penacho. Me tenos ol alte erektita kane la kozo bone standos; lore vi avancez sen hezito. Ma se me lasos ol pendar, lore ita eskapez qua lo povos!

La kulko, audinte ta vorti, retroflugis al regolo e naracis a lu omno detaloze.

Kande la dio dil kombato esis komencita, la quadrupedi avancis amasope kun bruiso qua igis la tero tremar. La regolo anke, arivis tra l’aero kun sua armeo qua kriis, sisis e zumis fremisigive. L’atako esis vivaca. La regolo imperis al horniso postenizar su sub la kaudo dil foxo, e pikadar lu per sua tota forci. Ye la unesma piko, la foxo tresayis e bruske levis gambo. Tamen lu mantenis sua kaudo alte erektita. Ye la duesma stroko, lu mustis abasar ol dum un instanto.

Ma ye la triesma, lu ne plus povis tolerar la doloro e kriante klemis la kaudo inter la gambi. Ton vidante, la quadrupedi kredis ke omno es perdita;

li komenics disfugar singlu en sua retreteyo. Tale la uceli vinkis en la batalio.

La reja Gesiniori flugis a sua nesto e klamis a sua filii:

— Joyeskez, kari, manjez e drinkez, nam ni vinkis en la batalio.

— No! respondis la regol-yuni; ni manjos erste kande la urso venabos a nia nesto por prizentar a ni exkuzi e proklamar ke ni esas nobelidi.

La regolo flugis do al kaverno dil urso e klamis a lu:

— Grun-urso, tu devas venor avan la nesto di mea filii por prizentar a li exkuzi e proklamar ke li esas nobelidi. Se ne, on ruptos a tu la kosti.

La pavorigita urso kun kapo abasita e kaudo klemita reptis til ibe e prizentis la postulit exkuzi. Erse lore la regol-yuni esis satisfacita; li kalmeskis e manjis, drinkis e festegis til tarde en la nokto.

Ta rakonti da la frati Grimm tradukesis da JHouillon en 1928.

La nuna edituro por la skrenlibri facesis en 2012 da 

    la Blua Baleno